Türkiye'de Karşılaştırmalı Dinler Tarihinin Tarihçesi
5. Sınıf Kuran

Türkiye’de Karşılaştırmalı Dinler Tarihinin Tarihçesi

5. Türkiye’de Karşılaştırmalı Dinler Tarihinin Tarihçesi

Kur’anı Kerim’de ve Hz. Peygamberin hadislerinde diğer dinler (Yahudilik, Hristiyanlık, Mecusilik, Sabiilik ve putperestlik) den bahsedilir. Kur’an ve hadislerde o dinlerden söz edilmesi bazı Müslüman bilginlerde merak uyandırmıştır. Zaman zaman o dinlere mensup kimselerle karşılaşma, konuşma ve çeşitli konularda yapılan tartışmalar onların inançlarının incelenmesini gerekli hâle getirmiştir. Ayrıca İslam’a giren bazı insanların önceki inançlarından bazı kalıntıları İslam’a taşımaları Müslümanlar arasında ciddi tartışmalara neden olmuştur. Bu ve benzeri sebeplerden dolayı Müslüman bilginler diğer dinleri inceleme ve öğrenmeyi önemsemişlerdir.

Ülkemizdeki dinler tarihi çalışmaları Osmanlı Devleti’nin son zamanlarına rastlar. İslam ve Batı dünyasında dinler tarihi ile ilgili yazılan eserlerden faydalanılarak Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde “tarihi edyan” adı altında bazı kitaplar yayımlanmıştır.

Türkiye’de dinler tarihi dersi ise Osmanlının son dönemlerinde okutulmaya başlanmıştır. İstanbul’da Darülfünun Edebiyat Fakültesinin 1874 yılı ders programına “tarihi umumi ve dini esatiri’levvelin” dersleri konmuştur. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra “Ulumı Şeriyye” şubesinin dersleri arasına 6 saat “tarihi dini İslam” ve “tarihi edyan” dersleri birlikte yer almıştır. Daha sonraki düzenlemelerde dedinler tarihi dersine ders programlarında yer verilmeye devam edilmiştir. Örneğin 1913 yılında açılan “Medresetü’lVaizin ve Medresetü’lİrşat” bölümlerinde de dinler tarihi dersleri okutulmuştur.1918 yılında “Darü’lHilafeti’lİslamiyye” Medresesi köklü bir değişikliğe tabi tutulmuş ve “Medresei Süleymaniye” adıyla yeniden organize edilerek buranın ders programına “tarihi edyan” dersi konmuştur.

Medreselerin kaldırılmasından sonra adı geçen medrese İlahiyat Fakültesi adını almış ve programında dinler tarihine yer vererek öğretimine devam etmiştir. 1933’te İlahiyat Fakültesi kapatılmış ve yerine “İslam Tetkikleri Enstitüsü” açılmıştır. Bu enstitüde de “genel dinler tarihi” adı altında bu dersin okutulmasına devam edilmiştir. “İslam Tetkikleri Enstitüsü” 1936 yılında kapatılmış ve 1949 yılında Ankara Üniversitesine bağlı bir İlahiyat Fakültesi açılıncaya kadar Türkiye’de dinler tarihi öğretimi yapılamamıştır.
 Bugünkü İstanbul Üniversitesinin eski adı İstanbul Darülfünunu idi.

DÜŞÜNELİM
Biruni’nin (öl. M. 1048) “elAsaru’lBakiye” ve “Kitabü’tTahkik Mali’lHint” isimli eserleri, modern dinler tarihi bilimi açısından İslam dünyasının bir yüz akıdır. Ayrıca dinler tarihi çalışmaları İslam dünyasında Hristiyan dünyasından çok daha önce başlamıştır. Fakat daha sonra Batı dünyası bu alanda ciddi çalışmalar yaparak ileri geçmiştir.
(Baki AdamMehmet Katar, Dinler Tarihi, s. 10.)
Dinler tarihinde ilk çalışmalar İslam dünyasında başladığı hâlde bu alanda neden geri kaldığımızın sebeplerini düşününüz.
 
1950-51 öğretim yılından itibaren açılmaya başlayan İmam Hatip Okullarının 7. sınıflarında dinler tarihi tekrar okutulmaya başlanmıştır. Türkiye’de ilk Yüksek İslam Enstitüsü 1959 yılında İstanbul’da açılmış; I, II ve III. sınıflarında birer saat mukayeseli dinler tarihi dersi yer almıştır. Bunların dışında 1971 yılında Erzurum Atatürk Üniversitesine bağlı olarak “İslami İlimler Fakültesi” açılmış ve burada da dinler tarihi dersine yer verilmiştir.
1982 yılında çıkarılan Yüksek Öğretim Kurumlan Kanunu ile Yüksek İslam Enstitüleri İlahiyat Fakültesi adıyla yeniden düzenlenmiş ve dinler tarihi dersi bu fakültelerde yerini almıştır.32 Günümüzde ilahiyat fakültelerinde felsefe ve din bilimleri ana bilim dalına bağlı olan dinler tarihi bilim dalı bulunmaktadır.
 
KARŞILAŞTIRALIM
Ülkemizde dinler tarihi alanında yapılan bazı çalışmalar şunlardır:
1. Şemsettin Sami, Esatir, 1878.
2. Ahmet Mithat Efendi, Tarihi Edyan, 1911.
3. Mahmut Es’ad bin Emin Seydişehri, Tarihi Edyan, 1912.
4. Es’ad, Tarihi Edyan, 1912.
5. Şemsettin Günaltay, Tarihi Edyan, 1922.
6. Ömer Hilmi Budda, Dinler Tarihi, 1935.
7. Ömer Rıza Doğrul, Yeryüzünde Dinler Tarihi, 1947.
8. Anna Marie Schimmel, Dinler Tarihine Giriş, 1955.
9. Mehmet Taplamacıoğlu, Karşılaştırmalı Dinler Tarihi, 1966.
10. Hikmet Tanyu, Dinler Tarihi Araştırmaları, 1973.
11. Abdülkadir İnan, Eski Türk Dini Tarihi, 1976.
12. Hüseyin G. YurdaydınMehmet Dağ, Dinler Tarihi, 1978.
13. Ekrem Sarıkçı oğlu, Başlangıçtan Günümüze Dinler Tarihi, 1983.
14. Ahmet Kahraman, Dinler Tarihi, 1984.
15. Günay TümerAbdurrahman Küçük, Dinler Tarihi, 1988.
16. Şaban Kuzgun, Dinler Tarihi, 1988.
17. Osman Cilacı, Dinler ve İnsanlar, 1990.
18. Mehmet Aydın, Dinler Tarihine Giriş, 1996.
19. Heyet, Yaşayan Dünya Dinleri, Diyanet İşleri Başkanlığı, 2007.

Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yazılan birer dinler tarihi kitabı bularak bunları konu ve dil bakımından karşılaştırınız.


Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 12.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 12.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 12. Sınıf Karşılaştırmalı Dinler Tarihi Dersi

İmam Hatip 5. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitim Seti 4 DVD
Yorumlar