Örnek Alma ve Taklit Etme Arasındaki Fark
5. Sınıf Kuran

Örnek Alma ve Taklit Etme Arasındaki Fark

4. Örnek Alma ve Taklit Etme Arasındaki Fark

Tüm insanlara hitap eden bir dinin peygamberi olan Hz. Muhammed’in inanç, ibadet ve ahlak konulannda getirmiş olduğu ilkelerin evrensel bir nitelikte anlaşılması için onu iyi anlamak gerekir. Hz. Muhammed, bütün Müslümanlar için örnek bir şahsiyettir. Bundan dolayı da Hz. Peygamberi örnek almak ile onu taklit etmek arasındaki farkı iyi bilmek önemlidir.

Örnek almak bilinçli bir şekilde hareket etmektir. Örnek alınacak davranış ve sözleri bilerek ve faydasına inanarak benimsemektir. Taklit etmek ise bilinçsizce yapılan bir davranıştır. Bir davranışı taklit eden kişi bunu niçin yaptığının farkında değildir. Örnek almak insanın kişiliğinde ve davranışlarında köklü değişimlere yol açtığı hâlde, taklit etmek ise insanın davranışlannda sadece yüzeysel ve şekilsel bir değişim sağlar.

Hz. Peygamberin sünnetini doğru anlayıp örnekliğini ve model oluşunu iyi kavramak için taklit etmek ile örnek almak arasındaki farkların dikkate alınması gerekir. Çünkü Kur’anı Kerim, bizlerden Hz. Peygamberi taklit etmemizi değil onu örnek almamızı vurgulamaktadır.

Ahzâb suresinin 21. ayetinde “Ant olsun, Allah’ın Resulünde sizin için; Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.” denilerek Hz. Peygamberin örneklik boyutuna dikkat çekilmiştir.

Ayrıca Hz. Peygamber de birçok söz ve uygulamasında davranışlarının körü körüne taklit edilmesini istememiş, şekil ve görüntü yerine amaca önem verilmesini arzulayarak bilinçli örnek almanın önemini ortaya koymuştur. Örneğin; Hz. Peygamber, ashabıyla birlikte kıldıkları bir namaz esnasmda terliklerini çıkartmıştı. Beraberindeki sahabenin de terliklerini çıkarttıklarını görünce onlara bu davranışlarının sebebini sormuş ve sırfkendisi yaptığı için yaptıklarını öğrenince, “Ben terliklerimde pislik olduğunu fark ettiğim için çıkarttım.”46 diyerek, onların maksada dikkat etmeleri gerektiğine işaret etmiştir. Ayrıca Hz. Peygamberin birçok konuda ashabıyla istişare yapması, onların uyanlarını dikkate alması gibi davranışları da kendisinin her konuda olduğu gibi bilinçsizce taklit edilmesini istemediğini gösterir.

Hz. Peygamberi örnek almak onun söz ve davranışlanmn amacını iyi kavrayarak benimsemek ve içselleştirerek yaşamaktır. Onun evrensel nitelik taşıyan tüm söz ve fiilleri ile yerel nitelik taşıyan birçok davranışının amaçlan bizim için bir örneklik içerir.

Örneğin; Hz. Peygamber döneminin örf ve âdetlerini, bireysel ve toplumsal alışkanlıklannı, o dönemin coğrafî ve tarihî özelliklerini yansıtan uygulamalarını taklit etmeye çalışmak onun verdiği mesaj lan doğru anlamamaktır. Çünkü bu gibi konulardaki taklit, şekilciliğin ön plana çıkanlması anlamına gelir ki bu bizi hadis ve sünneti doğru anlamaktan uzaklaştım. Taklitçilik yerine Hz. Peygamberin söz ve davranışlanndaki amacı, hikmeti gözeten bir anlayışla onun sünnetinin bütününden elde edeceğimiz genel ilkeler ışığında Hz. Peygamberin örnekliğim' her zaman ve mekânda dikkate almalıyız.
Hem Kur’anı Kerim’den, hem de Hz. Peygamberin uygulamalanndan anlıyoruz ki dinde taklit hoş karşılanmamış, bunun yerine bilerek, anlayarak, düşünerek, ibret alarak dinin hükümlerine uyulması istenmiştir.

Bu yüzden inanç alanında bile taklîdî iman yerine, tahkîkî (araştırmaya dayalı) iman tavsiye edilmiştir. Taklit ancak, ibadetlerin şeklî boyutunda söz konusu olabilir. Örneğin; namazın kılınışı, haccın eda edilişi ancak Hz. Peygamberin uygulaması izlenerek öğrenilebilir. İbadetlerin şeklî boyutu akılla, mantıki çıkanınla, kıyasla tespit edilemeyeceği için bu konuda sınırlı bir taklit söz konusudur. Ancak bunların hikmetleri ve amaçlan da akılla kavranmak durumundadır. Hz. Peygamberin sünnetini (örnekliğini) günümüzde işlevsel kılabilmek ve sonraki nesillere de canlı bir şekilde aktarabilmek için onun söz ve davranışlarının arkasında yatan amaçlan iyi tespit etmeli ve onu niçin ömek aldığımızın bilincinde olmalıyız.47

Kul kardeşin ihtiyaçlarını karşıladığı sürece, Allah da o kulunun ihtiyaçlarını gidermeye devam eder.

Alıverişle İlgili Hadis Metinleri

1.. .. Abdullah îbn Ömer (r.a.)’den rivayet edildiğine göre bir adam Hz. Peygamber (s.a.v.) e gelerek alışverişte aldatıldığını şikayet etti. Bunun üzerine Hz. Peygamber: “Bundan böyle alışveriş yaparken (dinde) kandırmak yoktur de.” buyurdu. (Buharî, Buyu’,48; Müslim, Buyu’, 48.)
 
2.... Ebu Hureyre (r.a.)’den rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber (s.a.v.) “Alışverişte yemin etmek ticaret maknın bereketini giderir.” buyurmuştur. (Buharî, Buyu’, 26; Müslim, Musakât, 31.)

3....Ebu Hureyre (r.a.)’ den rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber (s.a.v.) bir gün yiyecek satan bir kişiye uğradı. Adama, “Bunu nasıl satıyorsun?” diye sorunca o da anlattı. Derken Hz. Peygamber elini satılan yiyeceğin içine soktu ve ıslak olduğunu gördü. Bunun üzerine ‘Hile yapan bizden değildir.’ buyurdu.(Ebu Davut, Buyu’, 52.)

4...Abdullah b. Amr (r.a.)’ dan rivayet edildiğine göre, “Hz. Peygamber (s.a.v.) rüşvet alana da verene de lanet okudu.”(Tirmizî, Ahkâm, 9; Ebu Davut, Akdiye, 4.)
 
5. ...Ebu Said elHudrî (r.a.) Hz. Peygamber (s.a.v.) in, “Dürüst ve güvenilir tüccar, peygamberler, sıddikler ve şehitlerle beraberdir.” buyurduğunu rivayet etmiştir. (Tirmizî, Buyu’, 4.)

6.... Cabir (r.a.) Hz. Peygamber (s.a.v.) in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Sattığında, satın aldığında ve hakkını aradığında kolaylık gösterene Allah rahmet etsin.” (Buharî, Buyu’, 16; İbn Mace Ticarât, 28.)

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 10.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 10.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 10. Sınıf Hadis Dersi

5. Sınıf Kuran
Yorumlar