Kütübi Sitte Müellifleri
İmam Hatip 6. Sınıf Arapça Eğitim Seti 6 DVD

Kütübi Sitte Müellifleri

7. Kütübi Sitte Müellifleri


Orta Asya’nın çeşitli bölgelerinden yetişen Kütübi Sitte müellifleri, erken yaşlardan itibaren hadis öğrenmek ve bunları derlemek için İslam dünyasının belli başlı ilim merkezlerini dolaşmışlar ve ömürlerini bu uğurda harcamışlardır. On binlerce hadis arasından seçip derledikleri hadislerden oluşan eserleri de Müslümanların dinî ilimlerde kullandıkları en temel kaynaklar olmuşlardır. Bu altı kaynağı derleyip tasnif etmeleri bakımından bu hadis âlimlerine altı imam anlamında “eimmei sitte” adı verilmiştir.
Bu altı büyük hadis müellifinin hayatları kısaca şöyledir: Muhammed b. İsmail elBuharî (öl.256/870): Asıl adı Muhammed olan Buharî, hicri 194 yılında Buhara’da doğdu.
Babası İsmail, Buharı henüz çocukken vefat etti ve onun hadise dair birçok kitabı oğluna intikal etti. On yaşmda hadis öğrenmeye başlayan Buharî, öğreniminin ilk yıllarında hocası Dahilî’nin rivayet sırasında yaptığı bazı hataları düzeltmesiyle dikkatleri üzerine çekti.

OKUYALIM-OGRENELIM
Buharî Bağdat’a geldiğinde muhaddisler yüz hadisin sened ve metinlerini birbirine karıştırarak bir ilim meclisinde bu hadisleri ona sordular. Buharî onlara bu hadislerin hiçbirini okunduğu şekliyle bilmediğini söyledi ve sırasıyla hadislerin sened ve metinlerinin doğrusunu okudu. Bu olay, Buharî’nin nasıl bir hafıza gücüne ve ne kadar geniş bir hadis kültürüne sahip olduğunu göstermektedir.

Annesi ve kardeşi ile hacca gitti ve hadis öğrenmek için Mekke’de kaldı. Mekke dışında Medine başta olmak üzere Bağdat, Basra, Küfe, Şam, Humus, Mısır, Semerkant, Buhara, Merv, Belh ve Nişabur gibi şehirlere hadis öğrenmek için birçok defa yolculuk etti. Bu şehirlerde âlimlerden hadis tahsil etti ve öğrencilerine hadis dersleri verdi. Bu seyahatleri esnasmda kitaplarını yanında taşımaya çaba gösterdi ve seyahatleri sonunda derlediği hadislerle geniş bir kütüphane meydana getirdi. Hadisleri yazmakla yetinmeyip ezberledi.
 Müslim, Tirmizî ve Ebu Hatim gibi hadis âlimleri Buharî’nin öğrencileri arasında yer aldı. Hicri 256 yılının Ramazan Bayramı gecesi Semerkant yakınlarındaki Hartenk’te vefat etti.
Buharî’nin en bilinen eseri elCâmiu ’sSahih olmakla birlikte onun tarih ve hadis alanında çok sayıda başka eserleri de vardır. Buharî’nin elCâmiu sSahih’i, tekrar edilen hadisler çıkarıldıktan sonra yaklaşık dört bin kadar hadis içermektedir. Buharî hadis ve tarih dışında ata binmek ve ok atmak gibi savaş sporları ve şiir gibi sanatlarla da uğraşmış bir âlimdir.
Kütübi Sitte müellifleri hadis tahsili için (erRıhle fi talebi ’lhadis) meşakkatli yolculuklar yapmışlardır.
 
BİLİYOR MUYDUNUZ?
Buharî ve Müslim'in bir konuda, aynı sahabiye dayanarak rivayet etlikleri hadislere "üzerinde ittifak edilmiş" anlamında "müttefekun aleyh" hadisler denilir.
Müslim b. Haccac elKuşeyrî (öl. 261/874): Müslim b. Haccac, hicri 204 yılında Nişabur’da doğmuştur. Babası Haccac da hadis rivayetiyle uğraşan şeyhler arasındadır. Hocası Buharî gibi bütün ömrünü hadis öğrenimi için harcayan Müslim, küçük yaşta başladığı hadis tahsilini Irak, Hicaz, Şam ve Mısır bölgelerinde birçok şehri ziyaret ederek sürdürmüştür. Bu seyahatlerinde Buharî’den ve onun hocalarından dersler almış, Tirmizî başta olmak üzere birçok muhaddise de dersler vermiştir.

Geçimini ticaretle sürdüren Müslim, hicri 261 yılında Nişabur’da vefat etmiştir. Müslim’in tekrar olmaksızın yaklaşık üç bin otuz üç hadis ihtiva eden elCamiu’sSahih adlı meşhur eseri dışında yine hadis ve tarih alanında birçok eseri daha vardır. Ebu Davut Süleyman b. Eş’as esSicistânî (öl. 275/888): Hicri 212 yılında Sicistan’da doğan Ebu Davut, aslen Yemen’in Ezd kabilesine mensup, vakıfları olan zengin bir aileye mensuptur.
Öğrenimine Sicistan’da başlayan Ebu Davut, on sekiz yaşından itibaren Bağdat, Basra, Mekke, Küfe, Halep, Humus, Dımaşk, Mısır, Horasan, Belh ve Herat’a hadis tahsil etmek ve ders vermek için seyahat etti. Tarsus’ta yirmi yıl kaldı. Seyahatlerinde oğlunu da yanında götürerek onun da hadis hafızı olmasını sağladı. Ahmed b. Hanbel’den çeşitli fikhî konulan öğrendi ve bunlan bir kitapta topladı.

Seyahatlerinde çoğu Buharî ve Müslim’in de hocası olan birçok âlimden istifade etti. Kütübi Sitte müelliflerinden Tirmizî ve Nesaî de onun öğrencileri arasındadır. Hayatının sonlannda Abbasi halifesinin davetiyle gittiği Basra’da hicri 275 yılında vefat etmiştir. Meşhur muhaddis ve sûfî Süfyan esSevrî’nin kabrinin yanına defhedilmiştir.

OKUYALIMOGRENELIM
Hadis âlimleri, Ebu Davut’un ilmiyle amel eden âlimlerden olduğunu belirtirler. Hadis bilgisi, ezberi, anlayışı, fıkıh bilgisi, ilmindeki sağlamlığı ayrı ayrı dile getirilmiştir. Hadislerin metin ve senetlerini çok iyi bildiği için Ebu Davut hakkında, “Hz. Davut’a demir yumuşatıldığı gibi Ebu Davut’a da hadis yumuşatılmıştır.” denilmiştir.

Züht hayatıyla tanınan Ebu Davut’un dört bin sekiz yüz hadis ihtiva eden esSünen'i en meşhur eseri olmakla birlikte dinî ilimlerin birçok alanında yirmiye yakın eserinin olduğu bilinmektedir.

Muhammed b. İsa etTirmizî (öl. 279/892): Tirmizî, hicri 209 yılında Orta Asya şehirlerinden Tirmiz’de doğdu. Tirmizî, temel dini öğreniminden sonra hadis ilmi üzerinde yoğunlaştı. Hadis öğrenmek amacıyla Horasan, Irak ve Hicaz bölgelerine seyahatler yaptı. Buharî, Müslim ve Ebu Davut gibi hadis âlimlerinden dersler aldı. Hadis ilminde en yüksek dereceye ulaşanlara özgü olan hadis hafızı unvanına sahip nadir kişilerdendir. Ömrünün sonlarına doğru gözlerini yitiren Tirmizî, züht ve dindarlığı ile tanınmıştır. Hicri 279 yılında Tirmiz’de vefat etmiştir.

Tarih ve hadis alanlarında birçok eser yazan Tirmizî’nin en meşhur eseri, esSünen diye bilinen elCamiu ’sSahih'tir. Bu eserde üç bin dokuz yüz altmış iki hadis mevcuttur.

BİLİYOR MUYDUNUZ?
Tirmizî esSünen olarak da bilinen elCamiu'sSahih adlı eserinin ilim dünyasına çıkışım şu şekilde anlatmıştır: "Ben bu Camii Kebir'ı yazıp bitirince, onu ilkin Hicaz âlimlerine gösterdim. Hepsi de beğendiler. Daha sonra alıp Irak âlimlerine götürdüm. Onlar da ağız birliğiyle eseri övdüler.

Nihayet Horasan diyarı âlimlerine takdim ettim. Onlar da memnun oldular, bilahare eseri ilim âlemine sundum. Bu eser kimin evinde bulunursa orada konuşan bir Peygamber vardır." (Şah Veliyyullah Dehlevî, Büstanu'lMuhaddisin, s. 197.) Ahmed b. Şuayb enNesaî (öl. 303/915): Nesaî, hicri 214 yılında Horasan bölgesindeki Nesâ adlı şehirde dünyaya geldi. Nesaî küçük yaşında başladığı tahsilini on beş yaşından itibaren hadis öğrenmeye yöneltti.

Asrında âdet olduğu üzere her büyük muhaddis gibi hadis öğrenmek için uzun seyahatlere çıktı. Hadis öğrenme ve öğretmek için yaptığı bu yolculuklar, ölümüne kadar kesintisizdevam etti. Mekke, Medine, Tarsus, Humus, Remle gibi şehirleri ve Filistin, Horasan, Irak, Hicaz, Mısır, Şam, Cezire gibi diyarları bu amaçla dolaştı. İslam ordularının savaşlarına katıldı ve zaman zaman burada askerlere hadis dersleri de verdi.
Kadılık da yapmış olan Nesaî, Şam’da Emevî halifeleri yararına hadis uydurması için kendisine yapılan baskılara karşı koyduğu için çeşitli eziyetlere maruz kaldı ve bu nedenle Mekke’ye gitti. Hicri 303 yılında Mekke’de vefat etti ve burada defnedildi. Nesaî’nin esSünen diye meşhur olmuş elMüctebâ'sı dışında yine hadis alanında birçok eseri vardır.

İbn Mace, Muhammed b. Yezid elKazvînî (öl. 273/887): İbn Mace, hicri 209 yılında Kazvin’de doğdu. Geleneğe uyarak on beş yaşmda Kazvin’de hadis ezberlemeye başladı.
Daha sonra ilim merkezlerini dolaşarak hadis öğrendi ve hadis dersleri verdi. Bunlar arasında Küfe, Basra, Dımaşk, Bağdat, Humus, Mısır, Mekke, Medine, Rey ve Nişabur gibi ilim merkezleri bulunmaktadır. İbn Mace hicri 273’te vefat etmiştir. Hafızası kuvvetli bir muhaddis olan İbn Mace’nin en bilinen eseri esSünen'i dışında tarihle ilgili başka eserleri de bulunmaktadır.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 10.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 10.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 10. Sınıf Hadis Dersi

5. Sınıf Kuran
Yorumlar