Kelam Biliminin Yöntemi
İmam Hatip 5. Sınıf Hz. Muhammed'in Hayatı Eğitim Seti 6 DVD

Kelam Biliminin Yöntemi

2. Kelam Biliminin Yöntemi

Kelam ilminin ele aldığı iman esasları vahiy ile belirlenmiştir. İnanç esasları vahiyle belirlendiği için aklın bu aşamada bir rolü yoktur. Fakat vahyin anlaşılması ve yorumlanmasında, inanç esaslarının temellendirilmesinde kelam ilmine göre insanın aklından ve duyularından başka kullanabileceği bir araç da yoktur. Bu nedenle kelam ilmi, ele aldığı konuları mantık kanunlarına uygun olarak aklîbir yöntemle açıklar.
Kelam ilmi fizik âlem ile ilgili olarak duyu organlarının verilerini, akli konularda aklın ilkelerini, fizik âlemin ötesindeki gayb âlemi ve inanç alanı ile ilgili konularda ise vahyi esas almaktadır. Ancak inanç esaslarının ispat edilmesinde ve açıklanmasında kelam ilmi akla dayanır. Böylece vahiy ile aklın uyumu sağlanarak inanç esasları ispat edilir. Vahyin ve aklın uyumunun önemine dikkat çeken kelam âlimleri, sahih nakilile aklı selimin birbiriyle çatışmayacağını belirtirler. Ancak herhangi bir çatışma durumunda aklın nakli yorumlayabileceğini söylerler.

Akıl, insanın her türlü dinî emir ve yasaklara uymakla mükellef tutulmasının temel şartıdır. Bu nedenle akıldan yoksun bulunanlara hiçbir dinî, ahlakî ya da hukukî sorumluluk yüklenmez.

Kur’an’da Allah’ın yaratmasını ve yaratılışın inceliklerini konu edinen ayetler bizleri tek tek olgu ve olaylardan hareket ederek genel sonuçlara ulaşmaya yönlendirir. Bu yöntem, mantıkta tümevarım (endüksiyon) adı verilen ve tikel olguların gözlenmesinden hareketle genel bir hükme varmaya çalışan akıl yürütmedir. Bu yöntemi kullanan kelamcı, varlıkların, yaratılışlarındaki mükemmelliklerinden hareketle evrenin düzenine ve Allah’ın varlığına ulaşır.

Kur’an’da, Allah’ın insanı ahirette nasıl yeniden yaratacağını soran müşriklere Hz. Peygamber (s.a.v.) “Onları ilk defa yaratmış olan diriltecek...”    Yâsin suresi, 78, 79. ayetler. diye cevap verdiği belirtilir. Bu ayette olduğu gibi iki farklı şey arasındaki ortak özellikten hareketle biri hakkındaki hükmün diğerine de verilmesi, temsil (analoji) olarak adlandırılır. Görünene dayanarak görünmeyeni delillendirmek yada bilinenden hareketle bilinmeyenin bilgisine ulaşmak şeklindeki temsil yöntemi, kelamın en fazla başvurduğu akıl yürütme yöntemlerinden biridir. “Doğrudan algılanabileni temel alarak doğrudan algılanamayanın dolaylı olarak çıkarılması” şeklinde açıklayabileceğimiz bu akıl yürütme, kelamda “gaibin şahide kıyası” şeklinde isimlendirilir.

DÜŞÜNELİM TARTIŞALIM
Üzerinde yaşadığımız dünyayı gözlemlediğiniz zaman hangi durumlar, Allah’ın yaratması hakkında sizi düşünmeye sevk ediyor? Tartışınız.

BİLİYOR MUYDUNUZ?
İbn Teymiyye, kaynakları doğrulanmış bir nakil (Kur’an ve sünnet) ile sağlam bir aklın uyumunu göstermek üzere “açık nakil verileri ile doğru akıl verilerinin uyumunun açıklanması” anlamına gelen “Beyânu Muvafakâtı Sahihi’lMenkûl li Sarihi’lMa’kûl” ismiyle bir eser yazmıştır.

Kur’an ayetleri Allah’ın birer mucizeleridir. Yine Kur’an görünen âlemdeki her şeyi bir delil, ayet ve Allah’ın varlığına işaret olarak nitelemektedir. Kelam âlimleri de Allah’ın varlığını ifade eden ayetler yanında Allah’ın varlığına işaret eden tabiat ayetlerini inceleyerek Allah’ın varlığını ispat eder. Tabiat Allah’ın varlığının, sıfatlarının ve fiillerinin göstergesi olan bir semboller kitabıdır. Bu görünen sembollerden hareket ederek sembollerin gösterdiği ama görünmeyen yüce bir varlığı ispat etmeye çalışmak kelamın yöntemlerinden biridir.

Kelamcıların yöntemlerini anlatan en iyi örnekler arasında Allah’ın varlığının ispatlanmasında kullanılan akıl yürütmeler sayılabilir. Kur’an’da da örnek gösterilen insanın yaratılma süreçlerini ele alan kelamcı şöyle bir akıl yürütmede bulunur. İnsan, biyolojik açıdan diğer canlılara yakın bir gelişim içerisindedir. Fakat onu diğer canlılardan üstün kılan birçok özelliği vardır. Bunların başlıcaları, akıl ve irade sahibi olmasıdır. Her ne kadar üstün özellikleri olsa da insanın kendi kendini ve hatta en ufak bir organını dahi yaratamayacağını biliriz. Buradan hareketle insan akıl yürütme ile kendini bir damla sudan yetkin bir varlığa dönüştürüp yaratan bir üstün gücün olduğu sonucuna ulaşır. Böylece duyularla gelişimi takip edilen bir olaydan, görünmeyen hakkında bir sonuca ulaşılabilir.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 11.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 11.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 11. Sınıf Kelam Dersi

İmam Hatip 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitim Seti 4 DVD
Yorumlar