İslam Tarihinin Kaynakları
İmam Hatip 6. Sınıf Arapça Eğitim Seti 6 DVD

İslam Tarihinin Kaynakları

İSLAM TARİHİNİN KAYNAKLARI

2. İSLAM TARİHİNİN KAYNAKLARI:
İslam Tarihinin ilk ve en önemli kaynağı Kur’anı Kerim’dir. Kur’anı Kerim’de birçok sure ve ayet inançlardan, insanlık tarihinden, diğer peygamberlerin mücadelesinden, İslam dini ve onun tebliğcisi Hz. Muhammed’in (s.a.v) hayatından bahseder. Metodolojik olarak tasnif edildiğinde ise İslam tarihinin kaynakları: sözlü, yazılı, müzelik malzeme, tarihî ve coğrafi mekânlardır.

YORUMLAYALIM

“Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik, onlara dedi ki) ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin, sizin için ondan başka hiçbir ilah yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın! Çünkü ben, sizi bir hayır (bolluk) içinde görüyorum.
Şüphesiz sizi kuşatacak bir günün azabından korkuyorum.
Dediler ki: ‘Ey Şuayb! Atalarımızın taptıkları şeylerden ve mallarımızdan istediğimiz gibi harcamaktan vazgeçmemizi, senin namazın mı emrediyor? Hâlbuki sen, elbet yumuşak huylu,aklı başında bir adamsın." Hûd Suresi, 8487. ayetler.
Yukarıdaki ayet meallerini Kur'anı Kerim'in önceki dönemlere ait olayları bize aktarmadaki metodu ve hedefi açısından yorumlayınız.

Sözlü kaynaklar ağızdan ağıza, nesilden nesile aktarılan ve sözlü ifade edilen hususlardır. Peygamber Efendimizin (s.a.v) hayatı ile ilgili bilgilerin bir kısmı İslam’ın ilk asrında nesilden nesile bu şekilde nakledilmiştir. Sözlü kaynaklar hiçbir zaman yazılı kaynaklar ölçüsünde güvenilir olamazlar. Ancak bunlar yazılı kaynakların bulunmadığı yerde yardımcı kaynak olarak ihtiyatla kullanılmalıdır.
 
NOT EDELİM
Sözlü kaynaklar, nesilden nesile sözlü olarak aktarılan, eskilerin hikâyelerinden ibarettir.

İlk Dönem İslam Tarihi Kaynakları
* Genel Kaynaklar
* Müstekil Kaynaklar

* Genel Kaynaklar
Kuranı Kerim
Hadis Kitapları
Genel Tarih Eserleri

* Müstekil Kaynaklar
Siyer Kitapları
Megazi Kitaplar


İSLAM TARİHİNİN BAZI TEMEL KAYNAKLARI
YAZAR    - ESER
İbn İshak    - Siretü’nNebeviyye
İbn Hişam     - Siretü’nNebeviyye
Taberi -  Tarihu’lUmem ve’lMülûk
İbn Sa’d - Kitabü’tTabakat
Belâzuri - Fütuhu’lBüldan
Vakıdî - Kitabu’lMeğazî

Yazılı kaynakların en baştageleni Kur ’anı Kerim’dir. Kur’anı Kerim, İslam dininin mübarek kitabı olmakla beraber O, Arapların Cahiliye Dönemi inançları, sosyal ve ekonomik durumları, Hz. Muhammed’in (s.a.v) İslâm’ı yayma faaliyetleri, hayatı ile ilgili diğer bazı bilgileri ihtiva eder. İslam tarihi araştırıcısının ilk temel kaynağı Kur’anı Kerim’dir.
Diğer önemli bir yazılı kaynak ise hadis kitaplarıdır. Hadisler, Hz. Peygamber’in (s.a.v) sözleri, fiilleri (yaptıkları) ve takrirleri (huzurunda yapılan bir davranışa ses çıkarmaması)’dir. Birçok hadis kitabında Kitabü ’sSiyre (Hz. Peygamber’in hayatını anlatan) bölümü bulunduğu gibi, diğer bölümlerde de başta Hz. Muhammed’in (s.a.v) hayatı olmak üzere İslam tarihçiliğinin önemli konularına ışık tutan hadisler yer alır.
Tarihî süreç içinde İslam tarihinin kaynakları yazılı, çizili, görüntülü ve sesli malzemelerle çeşitlenmiştir. Özellikle Osmanlı tarihi araştırmacıları için bu belgeler önemlidir. Müslümanların kurduğu devletler içinde Osmanlı Devleti’nin arşiv belgeleri günümüze kadar ulaşmıştır.

Ülkemizde bulunan Osmanlı arşivlerinde, yirmiden fazla ülkenin tarihine ışık tutacak milyonlarca arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin en önemli özelliği çok güvenilir oluşlarıdır. Bunun yanında takvim ve yıllıklar, vakayinameler, biyografi ve otobiyografiler, hatıralar, seyahatnameler de İslam tarihinin diğer yazılı kaynakları arasında yer alır.

Birçok tarihî kaynağı müzelerde bir arada toplanmış ve sergilenmiş olarak bulma imkânı vardır. Bunlar, binalar veya açık hava müzelerinde korunan Müslümanlarla ilgili her türlü kalıntılardır.

İSLAM TARİHİ KAYNAKLARI

SÖZLÜ

I YAZILI

I ARŞİV

I MÜZELİK I

I AÇIK HAVA

Tarihî şiirler

Hikâyeler

Anekdotlar

Efsaneler

Tarihî destanlar

Menkıbeler

Fıkra

Atasözleri

Kur'an-ı Kerim

Hadis kitapları

Siyer, Megazî ve Genel tarih

kitapları

Tabakât ve Terâcim kitapları Şehir ve bölge tarihleri Hanedan tarihleri Nesep kitapları Fütûhat kitapları

Fermanlar Beratlar Hükümler Ahitnameler Şeriyye Sicilleri

Kitabeler

Abideler

Heykel ve zafer takları

Lahit ve mezar taşları,

Hudutve kilometre taşları

Madalyalar

İnsan fosilleri

Örf ve adetlere ait maddî

kalıntılar

Paralar

Arma ve mühürler

Antik şehirler Kaleler, hisarlar, surlar Köprüler

Han ve hamamlar Çarşılar, bedestenler Camiler

Kümbetler, mezarlıklar, türbeler

Tekkeler, ribatlar Medreseler

Darüşşifalar, bimarhaneler



Tarihi mekânlar ve coğrafyalar da önemli kaynaklardır. Özellikle eski medeniyetlerin bıraktığı tarihî kalıntılar bunlardandır. Bunlara aynı zamanda açık hava kaynakları da denilir. Coğrafî mekânlar açısından örneğin; Hz. Peygamber’in (s.a.v) hayatında önemli bir yer işgal eden, savaş alanları, Mekke ve Medine’nin tarihi yapısı gibi kaynaklar, İslam tarihçiliği açısından önemlidir.
 
 
BİLGİ KUTUSU
Cahiliye Çağı olarak bilinen İslam'ın doğuşu öncesinde, Arabistan'da, genellikle ayın hareketlerine dayalı bir takvim kullanılmaktaydı. Bu takvim, Ay'ın Dünya çevresindeki hareketlerinin bir zaman belirleme aracı olarak kullanılması ile ortaya çıkmıştır. Söz konusu takvime göre ayların bir kısmı 29 gün, bir kısım ise 30 gün çekmekteydi.
Cahiliye Çağı'nda bir takvim anlayışı ve uygulaması olsa da olayların tarihsel sıraya konması için saptanmış değişmeyen bir başlangıç noktası yoktu. Tarihlendirme işi, herkesin belleğinde yer eden bazı büyük olaylar dikkate alınarak gerçekleştirilirdi.

Örneğin; Habeşlilerin miladi 571 yılında, önünde bir fil bulunan büyük bir ordu ile Kâbe'yi yıkmak amacıyla Mekke üzerine yürümeleri, Mekkeliler için çok önemli bir olaydı. Tarihte bu olayın geçtiği yıla Fil Yılı denir. İslamiyet'in doğduğu yılda olayları sıralamak için bir süre bu olay başlangıç noktası kabul edildi. Dolayısıyla bir olayın zamanı belirtilmek istendiğinde, "Fil Yılı'ndan şu kadar sene önce ya da sonra gerçekleşti" denirdi.
Hz. Ömer (634-644), kendi dönemine kadar devam eden bu duruma köklü bir çözüm bulmak istedi. Bunun için 643 yılında danışma kurulunu topladı ve onlarla bir takvim başı saptama konusunu görüştü. Kurul üyelerinden Hz. Ali, Hz. Muhammed'in (s.a.v) Mekke'den Medine'ye hicretinin takvim başlangıcı sayılmasını önerdi ve bu öneri kabul edildi. Böylece, Hz. Muhammed'in (s.a.v) ölümünden on bir yıl sonra, hicri takvim ortaya çıkmış oldu.

Hicri takvimin başlangıç günü olarak önceden olduğu gibi 1 Muharrem benimsendi.
Hicri yılı oluşturan ayların kimisi 29, kimisi de 30 gün çekmektedir. Ay yılı; 354 gün 8 saat 48 dakika 36 saniyedir. Hicri takvimde, aylar her yıl 10-11 gün ileri gider, miladi takvimdeki gibi aynı yerde kalmaz. Bu nedenle ayların yerleri mevsimlere göre sürekli değişir. Bunu ramazan ayından da anlayabiliriz. Ramazan ayı, her yıl on gün önce gelmektedir. Örneğin; içinde bulunduğumuz yılda ramazan ayının, 1 Ocakta başladığını varsayalım. Bu ayın başlangıcı bir sonraki yılda 20 Aralığa, ondan sonraki yıl da 10 Aralığa kayacak ve bu kayma hep böyle devam edecektir.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 12.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 12.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 12. Sınıf İslam Tarihi Dersi

İmam Hatip 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitim Seti 4 DVD
Yorumlar