Hutbe Hazırlanması İle İlgili Hususlar
İmam Hatip 6. Sınıf Arapça Eğitim Seti 6 DVD

Hutbe Hazırlanması İle İlgili Hususlar

3. Hutbe Hazırlanması İle İlgili Hususlar

 
“Hikmet ve güzel öğütle Rabb’inin yoluna
 
Dinî Hitabet Türü Olarak Hutbe

3.1. Konu Seçimi

Hutbe hazırlığı, konunun belirlenmesi ile başlar. Hatip öncelikle İslam’ın iman esaslarını, ibadet ilkelerini ve ahlaki öğütlerini hutbe konusu olarak seçmelidir. Konu seçimi, günün ve çevrenin şartları ile cemaatin ihtiyacı dikkate alınarak yapılır. Örneğin, bir kandil gecesinin içinde bulunduğu hafta o gecenin anlamı ve önemi, okulların açıldığı hafta eğitimin önemi ve camiler haftasında caminin sosyal hayattaki yeri gibi konular seçilebilir.
Hutbenin konusu cemaatin ilgisini çekecek nitelikte olmalıdır. Yeni gelişmelerle ilgili cemaati aydınlatıcı ve bilgilendirici konular seçilmelidir. Ancak önceden belirlenen bir konu, aniden gelişen ve toplumu önemli ölçüde etkileyen bir olay üzerine değiştirilebilir.
Hz. Peygamber hutbelerini duruma, ortama ve toplumun temel ihtiyaçlarına göre belirlerdi. Örneğin; o, oğlu İbrahim öldüğü gün güneş tutulunca, bunu ölümle bağdaştıranlara hutbesinde cevap vermiş ve bunun doğru bir yorum olmadığını belirtmiştir. Ayrıca Hz. Peygamber ve sahabe döneminde müminler gelişen olaylardan cuma hutbeleri yoluyla haberdar edilirdi.

SIRALAYALIM
Ramazan ayı süresince hutbe okuyacak olsanız hangi konuları seçerdiniz?
Sıralayınız.
1. Hafta: Oruç ibadeti ve önemi
2. Hafta: ...
3. Hafta: ...
4. Hafta: ...
5. Bayram hutbesi: ...

3.2. Planlama
Özenle seçilen hutbe konusu bir plan dâhilinde hazırlanmalıdır. Burada söz konusu olan plan, hutbenin nasihat veya Türkçe hitap bölümüyle ilgilidir. Bunun için şöyle bir plan oluşturabiliriz:
Hitap cümlesi: Hatip cemaatin dikkatini çekebilecek iyi bir hitap cümlesiyle hutbesine başlamalıdır. Örneğin, “Muhterem Müslümanlar!”, “Değerli Din Kardeşlerim!”, “Aziz Cemaat!” vb. şeklinde olabilir. Bu hitap cümleleri paragraf aralarında dikkati toplamak için tekrar edilebilir.
Hutbe konusunun belirtilmesi: Hutbenin konusunun belirtilmesi, cemaati dinlemeye hazırlamak açısından önemlidir. Hatta sadece konunun adının söylenmesi ile yetinmeyip hangi amaçla ve hangi boyutlarıyla ele alınacağının da belirtilmesinde yarar vardır. Böylece cemaatin zihni hutbenin konusuna yoğunlaşmış olur. Örneğin, “Muhterem Müslümanlar! Bu hafta okullarımız eğitimöğretime açılacağı için hutbemizde de İslam dininin ilme verdiği önemi ele alacağız.” diyerek hutbenin konusu belirtilir.

Konuya giriş: Konunun girişinde dikkat çekici ve cemaati motive edici cümlelere yer verilmelidir. Bu giriş; bir soru cümlesi, örnek bir olay, hutbenin içeriğinin güncel konularla ilişkilendirilmesi, cemaati ilgilendiren hususun problem olarak ortaya konulması veya konunun öneminin vurgulanması şeklinde olabilir. Örneğin, İslam’ın ilme verdiği önemin anlatılacağı bir hutbeye  “Yaratan Rabb’inin adıyla oku.” ayetiyle giriş yapılabilir.
Gelişme bölümü: Burada konu ayet ve hadislerle genişletilir. Somut örnekler verilerek konu günlük hayatla ilişkilendirilir. Gerekli yorum ve açıklamalar yapılır. Varsa sonuçlar hakkında bilgi verilir. Örneğin, İslam’ın ilme verdiği önemin anlatılacağı bir hutbede,
“••• Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?...” ayetiyle, “İlim talebi için yola çıkan kimse dönünceye kadar Allah yolundadır.” hadisi verilebilir.

Ayrıca Peygamberimizin Bedir esirlerine uyguladığı muamele ve Ashabı Suffe anlatılabilir.
Sonuç bölümü: Konunun kısa bir özeti verilir. Önemli sonuçlar sıralanır. Hutbede verilmek istenen mesaj dile getirilir ve dua cümlesi ile bitirilir. Örneğin, İslam’ın ilme verdiği önemin anlatılacağı bir hutbede, ilim öğrenmenin farz olduğu belirtilir.
“... Ya Rabb’i! İlmimizi artır.” duasıyla hutbe bitirilir.

3.3. Bilgi Toplama
Hatip, hutbe konusunu belirledikten sonra konusuyla ilgili gerekli gözlem ve araştırmayı yapar. Bu çalışmasında cemaatin genel yapısını, çevrenin fiziki, sosyal ve kültürel özelliklerini dikkate alır. Dinin temel kaynaklarından gerekli bilgileri toplar. İslam’ın temel kaynakları Kur’anı Kerim ve hadislerdir. Bu nedenle hatip, konusuna ilişkin bilgileri bu kaynaklardan faydalanarak hazırlar. Bunun yanında hutbenin ilgili olduğu alana dair diğer kaynaklara başvurmayı da ihmal etmez. Örneğin, inançla ilgili bir hutbe hazırlayacak olan hatip akaid kitaplarına, ibadetle ilgili bir konuda da mutlaka fıkıh kitaplarına bakmalıdır. Bilimsel, sosyal veya teknik bir konuda hutbe hazırlayacaksa ilgili alanın uzmanlarınca hazırlanan eserlere bakmalıdır.

Hutbe hazırlanırken temel kaynaklara bakmakla beraber o konuda daha önce hazırlanmış konuşmalar, hutbe metinleri de bize yol gösterebilir. Günümüzde İnternet gibi teknolojik araçlardan da yararlanabiliriz. Ancak elde ettiğimiz bilgileri olduğu gibi cemaate sunmak doğru olmayabilir. Onları çevrenin ve cemaatin sosyal ve kültürel yapısına göre güncellemeliyiz.
 
3.4. Bilgiyi Değerlendirme
Hatip, temel kaynaklardan konusuna dair elde ettiği bilgileri bir araya toplar. Daha sonra onları gündeme ve muhataplarının genel durumuna göre değerlendirir. Elde ettiği tüm bilgileri olduğu gibi muhataplarına sunmaz. Tıpkı bir arı gibi çeşitli çiçeklerden aldığı özü bala çevirip çevresindekilerin ihtiyacına göre sunar.

Hutbe hazırlayacak olan hatip, konusuyla alakalı bulduğu bir ayetin iniş sebebini, indiği ortamı, inince hangi problemi nasıl çözdüğünü inceler. Elde ettiği bir hadisin niçin söylendiğini, evrensel veya bölgesel olup olmadığını araştırır. Âlimlerin konuyla ilgili görüşlerini dikkate alır. Bütün bunlardan sonra elde ettiği bu bilgileri muhataplarına nasıl sunacağını tasarlar. Bu bilgiden cemaatin ne kazanacağını değerlendirip konuyu en uygun tekniklerle doğru bir şekilde sunar.

DEĞERLENDİRELİM
İslam'ın ahlaki öğütleriyle ilgili bir hutbe hazırlayacak olsanız Hucurât suresinin 11-13. ayetlerini nasıl değerlendirirsiniz?

 
3.5. Hutbe Metninin Hazırlanışı
Hatip, önce konuyu seçer ve konunun planını yapar. Konuyla ilgili ayet, hadis ve bunlarla ilgili görüşleri elde eder. Kendi yorumlarını da katarak elde ettiği bilgileri değerlendirir. Daha sonra belirlediği plan dâhilinde bir metin oluşturur.
Her şeyden önce ortaya çıkacak metnin sade, açık, anlaşılır bir dille yazılmasına özen gösterir. Bunun için kısa cümleleri tercih eder. Yanlış anlaşılmaya müsait şive ve kelimeler kullanmaktan kaçınır. Kavramları yerli yerinde kullanır. Kur’anı Kerim bu konuda Müslümanları şöyle uyarmıştır:
“Ey iman edenler! ‘bizi güt (râina)’ demeyin, ‘bize bak (unzurna)’ deyin.” Hatip, inandırıcı ve duygusal bir üslup tercih etmelidir. Cemaati ilgilendirmeyecek konulara yer vermemelidir. Lüzumsuz ifadelerden, kırıcı sözlerden ve şahısları veya grupları hedef almaktan kaçınmalıdır.

Hatip hazırladığı bir hutbe metnini önce kendi birkaç kez okumalıdır. Daha sonra mümkünse bir arkadaşına okumalı ve hatalarını, yanlış anlaşılabilecek ifadeleri düzeltip metne son şeklini vermelidir. Hutbe metni, daha önceden sunulmuş bir metin de olsa güncelleştirmeden ve tekrar okumadan minbere çıkmamalıdır.

GRUP ÇALIŞMASI
Sınıfınızda gruplar oluşturunuz. Grup olarak hazırladığınız bir hutbeyi başka bir gruba vererek incelemelerini isteyiniz. Siz de bir diğer grubun hazırladığı hutbeyi inceleyerek hutbe hazırlanması ile ilgili hususlar açısından değerlendiriniz.
 
3.6. Hutbenin Sunuluşu
Hutbenin etkili bir şekilde sunulması için bazı hususlara dikkat edilmesi gerekir. Üslup ve diksiyona, özellikle vurgulara dikkat edilmelidir. Ses tonu caminin büyüklüğüne, cemaatin çokluğuna ve konunun içeriğine göre ayarlanmalıdır. Beden dili yerinde ve ölçülü kullanılmalı ve eldeki metin okunurken arada bir cemaat gözle takip edilmelidir.
Hutbede geleneksel bir öğretim metodu olan anlatma yöntemi kullanılır. Bu nedenle kullanılan kavramların doğru, yerinde ve herkes tarafından anlaşılır nitelikte olmasına dikkat edilmelidir.

Hutbeler yazılı metin halinde veya metinsiz (irticalî) konuşma halinde iki türlü sunulabilir.
İrticalî konuşma en etkili şekil olsa da, hatibin elinde kısa bir notun bulunması gerekir. Bu hem söylenenlerin sırasını belirlemek hem de konuşma bütünlüğünü sağlamak için gereklidir.

Hutbeyi sunarken şu hususlara da dikkat edilmelidir:
• Hutbe kısa ve öz, aynı zamanda cemaatin dikkatini çekici nitelikte olmalıdır.
• Cemaatin kültür seviyesi dikkate alınmalı ve tekrarlardan kaçınılmalıdır.
• Konuşmada daima yapıcı olunmalı, toplumun birlik ve beraberliğine zarar verecek yorum lardan uzak durulmadır.
• Hatip konuşma ve davranışlarında samimi ve mütevazı olmalıdır.
• Güncel politikalara yer verilmemeli ve şahıslar hedef alınmamalıdır.
• Hem gereksiz heyecan hem de donuk ve hareketsiz olmaktan kaçınılmalıdır.
• Düzenli ve temiz giyimli olunmalıdır.
• Hutbe konuşur gibi sunulmalı, Arapça dualar makamlı okunmamalıdır.
• Ayet ve hadisler vurgulu bir ses tonuyla okunmalıdır.
• Cami içindeki ses düzeni önceden kontrol edilmelidir.

 

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 12.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 12.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 12. Sınıf Hitabet Dersi

İmam Hatip 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitim Seti 4 DVD
Yorumlar