Hadis İlmi ve Temel Kavramlar
İmam Hatip 5. Sınıf Temel Dini Bilgiler Eğitim Seti 6 DVD

Hadis İlmi ve Temel Kavramlar

HADİS İLMİ VE TEMEL KAVRAMLARI


1. Hadis İlminin Konusu ve Önemi

Hadis ilmi, Hz. Peygamberle ilgili rivayetleri senet ve metin yönüyle inceleyen, hadisleri değişik biçimleriyle değerlendiren ve bu değerlendirmenin usul ve kaidelerini belirleyen ilim dalıdır. Hadis ilminin amacı bize, Hz. Peygamberin söz, fiil, hâl ve vasıflarım bildirmektedir. Bu özelliği ile “Îlmü’rRivâye”, “İlmü’lAhbâr” ve “İlmü’lÂsâr” gibi isimlerle de anılmaktadır. Bu ilim dalının “Hadis İlimleri” olarak bilinen bir çok alt kollan vardır.
Hadis ilmi, “Rivayetü’lHadis” ve “Dirayetü’lHadis” olmak üzere iki alt disiplinden oluşmaktadır. Rivayetti’ Hadis ilmi, Hz. Peygamberin söz, fiil ve takrirleriyle ilgili rivayetlerin belirlenmesini ve sonraki nesillere aktanlmasım konu edinir. Bu rivayetler; câmi, sünen, müsned ve mu’cem gibi hadis kitap türleri içerisinde toplanmışlardır.
 
Dirayetü’lHadis ilmi ise hadisin sened ve metninin incelenmesi ile ilgili kurallan tespit eder ve hadisin gerçekten Hz. Peygambere ait olup olmadığının ölçülerini belirler. Hadis usulü olarak da bilinen bu ilim daimin amacı, rivayetin şartlan ve çeşitlerini, râvilerin taşıması gereken özellikleri belirlemek ve hadis metinlerini incelemektir.

 DEĞERLENDİRELİM

“Gerçek şu ki Allah’ı ve ahiret gününü umanlar ve onu her daim anan kimseler için Allah’ın elçisi güzel bir örnektir.” (Ahzâb suresi, 21. ayet.)

Yukarıdaki ayeti dikkate alarak Hz. Peygamberin örnekliğini değerlendiriniz.
Hadis ilminin amacı, Hz. Peygamberin söz, fiil ve takrirlerini, ahlak ve vasıflannı doğru olarak tespit edip sonraki kuşaklara aktarmaktır. Hadis ilmi bu özelliğiyle Hz. Peygamberin tanınıp örnek alınması konusunda önemli bir hizmet görmektedir. Zira Hz. Peygamberin tanınması Kur’an’m doğru anlaşılması açısından da büyük bir önem taşır. Çünkü, Hz. Peygamber yaşayan Kur’an’dır. Hadis ilmi, Hz. Peygamberi tanıtmakla, aslmda Kur’an’ı tanıtmış olmaktadır. Çünkü Hz. Muhammed’in hayatı Kur’an’ın uygulanmasından ibarettir.

Bu durum da hadis ilmi Kur’an’ın ilk ve en güve nilir tefsirini bize aktarma görevim de üstlenmiştir.

Hadis ilmi, Hz. Peygamberin sözlerinin sonraki dönemlere taşınarak yaygınlaşmasını sağlamıştır. Hz. Peygamberin görevi tebliğ etmek ve gerekli açıklamaları yapmaktır. O hayattayken bu görevim yerine getirmiştir. Hz. Peygamberin tebliğ ve açıklamalarının sonraki kuşaklara ulaştırılmasında ise öncelikle sahabenin rolü çok büyüktür. Çünkü sahabe Hz. Peygamberden duyduklarını ve gördüklerini ezberleyip yazarak hadislerin korunmasında ilk adımı atmıştır.

Sahabenin Hz. Peygamberin sözlerini aktarması genellikle sözlü olarak rivayet etme şeklinde olmuştur. Bunun nedeni, Hz. Peygamberin ayetlerle karıştırılmasından endişe ettiği için sözlerinin herkes tarafından yazılmasını başlangıçta hoş karşılamamasıdır. Ancak, zamanla vahiy kayıt altına alınıp hadislerle karıştırılma tehlikesi ortadan kalkınca isteyen sahabeler yine Hz. Peygamberin uygun görmesiyle bildikleri hadisleri yazıya geçirmişlerdir.

Hadislerin korunması ve sonraki kuşaklara aktarılması gayreti sahabeden sonraki dönemde de sürdürülmüştür. Hadis rivayetinin kurallarıyla ilgili ilk uygulamalar hicri I. asırdan itibaren başlamıştır. Ancak bu uygulamalar yalmzca râvilerin güvenilirliğinin sorgulanmasından ibaretti ve henüz yazılmamış sözlü kurallara dayandırılıyordu. Hicri II. asrın başlarından itibaren tedvin çalışmaları başlamış ve böylece hadisler toplanmıştır. Hadis usulü ile ilgili müstakil ve kapsamlı eserlerin yazılması ise hicri IV. asnn başlarına denk gelmektedir.3 Bu süreç içerisinde hadis rivayeti ile ilgili konular zamanla genişleyip sistematik bir hâl almış ve böylece “hadis” bir ilim dalma dönüşmüştür.

Hz. Peygambere ait olmayan sözler anlamına gelen uydurma hadislerin tespitinde hadis ilminin büyük hizmetleri olmuştur. Çünkü Hz. Peygamberin vefatından sonra, hicri I. asnn ortalarına doğru Müslümanlar arasında anlaşmazlıklar baş göstermiş ve taraflar haklı olduklarını ispatlamak için hadislere başvurmuşlardır ve bazı kötü niyetliler bu uğurda hadis uydurmaktan geri kalmamışlardır. Böylece uydurma hadisler zamanla İslam dininin Kur’an’dan sonraki ikinci kaynağı olan sünnete yönelik ciddi bir tehdit oluşturmaya başlamıştır. Bu tehlikeli gidişi gören İslam âlimleri öne sürülen hadislerin Hz. Peygambere ait olup olmadığını belirlemek amacıyla bazı kurallar belirlemişler ve bu kurallara uymayan hadisleri kabul etmemişlerdir.

Böylece daha hicri I. asrın sonlarına doğru hadisleri senet yönüyle inceleyen bir “isnad sistemi” doğmuştur. Bu sistem zamanla Islamiyeti, uydurma hadis tehdidine karşı koruyacak bir kalkan görevi üstlenmiştir.

TARTIŞALIM
Aşağıdaki rivayetin, hadis ilminin oluşu muna etkisini tartışınız.
Hz. Muhammed buyuruyor ki: “Sözümü işitip onu anlayıp öğrenen ve başkalarına aktaran kimsenin Allah yüzünü ağartsın.”(Tirmizî, İlim, 7; Ebu Davut, İlim; 10.)


Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 10.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 10.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 10. Sınıf Siyer Dersi

İmam Hatip 5. Sınıf Hz. Muhammed'in Hayatı Eğitim Seti 6 DVD
Yorumlar