Dinlerde İbadet Yerleri
İmam Hatip 5. Sınıf Temel Dini Bilgiler Eğitim Seti 6 DVD

Dinlerde İbadet Yerleri

İbadet yeri denilince ibadet etmeye mahsus yapı, bina ve tapınak akla gelir. Bu mekânlara “mabet” denir. Mabet, genelde bütün dinlerin ibadet mahallini ifade etmektedir. Özelde Müslüman mabedi için cami veya mescit kullanılmaktadır.
Dinin temel unsurlarından biri olan ibadet, genelde bir mekânda yapıldığı için mabetlere ihtiyaç duyulmuştur. Bütün dinlerin mabedi ifade eden kelime veya kavramları ve kendilerine has mabet anlayışları vardır. Mabetler ilk dönemlerdeki açık alanlardan basit ve küçük yapılara, zamanla büyük ve geniş binalara kadar gelen bir gelişme ve değişiklik arz etmektedir.

Kur’anı Kerim’e göre yeryüzündeki ilk ibadet yeri, Mekke’deki Kâbe’dir.66 Kâbe, aynı zamanda Müslümanların da kıblesidir. Kâbe’den sonra İslam’da ibadet yerleri için kullanılan ilk kelime mescittir. Bunun dışında musalla, namazgâh ve cami kelimeleri de Müslümanların ibadet yerini ifade etmek için kullanılır.

İslam’da ibadet yerleri için kullanılan kelimelerden biri de “musalla” veya “namazgâh”tır. Musalla, Resulullah Döneminde bayram ve cenaze namazı kılınan yerler için de kullanılmıştır. Farsçada yol boylarındaki üstü açık mescitlere namazgâh denilmiştir. Namazgâh bir kasabanın bütün halkını bir araya toplayan geniş sahadır. Pek çok namazgâhta hutbe okumak ve namaz kıldırmak için yapılmış minber ve mihraplar vardır.
Mescitlerin ve camilerin, belirli fonksiyonlarına göre isimlendirilmiş bazı bölümleri vardır. Bunlar; mihrap, minber ve vaaz kürsüsüdür. Namaz kıldırırken imamın durduğu yere mihrap, hutbe okunan yere minber ve vaaz verilen yere de vaaz kürsüsü denir. Ayrıca bazı camilerde müezzin mahfili, cemaate vaktinde yetişemeyenler için son cemaat yeri, sultanların inşa ettirdiği camilerde sultanların namaz kılmaları için ayrılan hünkâr mahfili bulunur. Ezan okunan minareler ve abdest alınan şadırvanlar da camileri tamamlayan yapılardır.

Hinduizmde mabet yapımı ve içlerine tanrıların suretlerinin konulması Upanişatlar Döneminin sonrasına rastlar. Yoğun olarak 7. yüzyıldan sonra yapılmaya başlanan ve tanrıların ikamet mahalli olan mabetler aynı zamanda insanların tanrılarla bir araya geldiği, onları ziyaret edip çeşitli takdimelerde bulunduğu yerlerdir. Hinduizmde ibadet ferdî olup pek çok evde ibadet için tahsis edilmiş özel bir oda veya bir köşe vardır. Mabetlerin esas kısmı, içine tanrının suret veya sembolünün konulduğu, “vimona” adı verilen kutsal mekândır. Hint mabetleri birer ziyaret (hac), günahlardan arınma ve dinî temizlik yeridir.

Şintoizmde ayin merkezi de olan tanrıların ikamet yerine, “jinja” veya “jinsa” (tanrıevi) denilmekte, ayrıca “miya” ismi de kullanılmaktadır. Sayıları bazen yüz binlerle ifade edilen mabetler genellikle yol kenarlarında, fabrika köşelerinde veya binalar blokunun tepesinde bulunan küçük ve sade ağaç yapılardır. Şintoizmde en eski ve en meşhur mabet, milattan önce 4. yüzyılda İse’de Güneş Tanrıçası Amaterasu adına yapılmış olan millî mabettir.

BİLGİ KUTUSU
YAHUDİLİKTE İBADET YERLERİ
Sade ve göçebe bir hayat yaşayan Yahudi ataları, dinî vecîbelerini yerine getirebilmek için her konakladıkları yerde veya önemli gördükleri mahallerde birer mezbah (altar) yapmışlardır.
Hz. Musa, kavmini Mısır esaretinden kurtardıktan sonra onlarla çölde kırk yıl ortak bir hayat sürmüştür.
Tanrı’nın talimatıyla yine Tanrı’nın ikâmeti ve ibadetYiihudüerm tadel: ettikten Ağlama Duvarı (Kudüs) lerin ifası için bir mesken (mişkan) “toplanma çadırı” yapılmıştır.

Yahudilikte en kutsal yer, Süleyman Mabedi’nin inşa edildiği Kudüs’tür. Kudüs’te İsrailoğullarının ortak ibadet merkezi olan Süleyman Mabedi, Hz. Süleyman tarafından inşa edilmiştir.

Yahudilerin Romalılara karşı ayaklanıp yenilmeleri üzerine Romalılar tarafından mabet tamamen yıkılmıştır. Mabetten sadece Ağlama Duvarı da denilen batı duvarı günümüze kadar ulaşmıştır. Mabedin yıkılışının ardından onun yerini artık sinagoglar almıştır. Sinagogların belli bir mimari yapı özelliği yoktur. Bölgeye göre yapı şekli değişiklik gösterir.

Sinagogun, camilerde olduğu gibi, bir kutsallığı vardır. Sinagoglarda resim ve heykel bulunmaz. Çünkü, bunların bulunduğu yerde ibadet yasaktır. Sinagoga uygun kıyafetle ve baş örtülü olarak girilir. Başı açık olarak girmek, Tanrı’ya saygısızlık kabul edilir. Bunun için Yahudi erkekleri “kipa”denilen takke benzeri bir şey giyerler. Kadınlar da başlarını örterler.

HRİSTİYANLIKTA İBADET YERLERİ
Hristiyanlığın başlangıçta bir ibadet yeri yoktu. Baskı nedeniyle ilk Hristiyanlar ibadetlerini gizli yerlerde yapıyorlardı. IV. yüzyılda Hristiyanlık, Romalılar tarafından serbest bırakılınca ibadet yerleri inşa edilmeye başladı.

Hristiyanlığın başlıca ibadet yeri kilisedir. “Şapel” kelimesi de mahalli bir kilise veya katedral dışında hapishane, şato yahut gösterişli bir bina içerisindeki ibadet yerlerini ifade eder. Daha geniş bir kilise içerisindeki özel ibadet yerine de şapel denilir. Bir piskoposluk bölgesinde kurulan ve çok sayıda görevlisi bulunan, sıradan bir kiliseden daha büyük olan binalara ise “katedral” adı verilir.

Kilise ve katedrallerin birçok ortak özelliği vardır. Bu ibadet yerlerinin ana giriş kapısı, doğu tarafındadır. Girişin tam karşısında vaftiz, günah itirafı ve nikâh gibi törenlerin yapıldığı mihrap yer alır. Rahibin konuşma yaptığı vaaz kürsüsü de aynı bölümdedir. Mihrap ile duvarlar, Hz. İsa ve azizlerin resim ve heykelleriyle süslüdür. Katolik mezhebine ait kiliselerin girişinde kutsal suyla dolu bir tas bulunur. Ayrıca, mihrabın iki yanında müzik korosu için ayrılmış yerler vardır. Hristiyan ibadet yerlerinde kadın, erkek ve çocuklar birlikte otururlar. İbadet yerlerinde başı örtme zorunluluğu yoktur.

Budizmde ibadet mekânı viharadır. Bu tapınaklar, Buda ve önemli Budist büyüklerinin hatıralarının saklandığı, bu sebeple de tazim gösterilen stupalara dönüşmüştür. Buda’nın heykellerinin bulunduğu yapılara ise “pagoda” denilmektedir. Pagodaların çoğunda cemaatle ibadet yapılmaz. Halkın mabetlerle ilişkisini canlı tutan esas unsur sadece ibadet olmayıp Buda ve diğer Budist azizlerinin buralarda muhafaza edilen hatıra eşyaları da ziyaret edilir.

Caynist mabetlerinin genel planı; bir cümle kapısı, sıra sütunlar, mabedin ortasında bulunan geniş bir mekân veya açık avlu ve tasvirlere tahsis edilmiş kutsal mekân şeklindedir. Caynist mabetleri de bir ibadet mahalli olmaktan ziyade Tirthankaralara saygı gösterilen yerlerdir.

Sih dininde “gurdvara” adı verilen mabet, cemaatin ilahiler okumak için günlük olarak toplanması sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu mabetler Guru Nanak Döneminden beri cemaatin hayatında önemli bir rol oynamaktadır. Gurdvaraların en üstünü, zamanla Sih inanç ve ibadetinin merkezi hâline gelen Amritsar’daki Altın Mabet’tir.
Bu mabedin bulunduğu Amritsar Sihlerin dinî merkezi olduğu gibi Altın Mabet de dinî ve toplumsal faaliyetlerin merkezidir.

Mabette sembol olarak Sihizmin kutsal kitabı AdiGrant ile bir kılıç bulunur. Burası aynı zamanda bir sosyal kurumdur. Her gurdvaranın Guru Nanak Sihlerin hac yeri Altin Tapımk zamanından beri devam eden bir imarethanesi vardır. Bu mabetlerde resim ve heykel bulunmaz. Mabetlerin açık büfe tarzı yemeklerinden her Sih yararlanır.

DİNLERDE İBADET VE İBADET YERLERİ
 
Bir yapılar bütününden oluşan Tao mabetlerinin avluları çok amaçlı salonlardan meydana gelir. Çin terminolojisinde Taoist dini binaları veya bina grupları için “kung” (manastır veya saray), “kuan” (manastır mabedi) ve “miao” (mabet) kelimeleri kullanılır. Sayısız tanrı ve tanrılaştırılmış kahraman tasvirlerini ihtiva eden Taoist mabetlerinin pek çoğu 1911 Devrimi’nden sonra tahrip edilmiştir.

Çin’de bir ibadet yeri Lu hükümdarı, Konfüçyüs için bir mabet inşa ettirmiştir. Daha sonraki dönemlerde hükümdarlar, Konfüçyüs’ü “on bin neslin muallimi” diye nitelendirip adına mabetlerde törenler düzenlemişlerdir. Ayrıca milattan sonra 59’da imparator, her mabette kurbanın Konfüçyüs adına takdim edilmesini emretmiş, bizzat kendisi de Konfüçyüs adına takdimde bulunmuştur. En meşhur Çin ibadet yerleri Pekin’deki imparatorluk mabetleri ve mezbahlarıdır.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 12.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 12.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 12. Sınıf Karşılaştırmalı Dinler Tarihi Dersi

İmam Hatip 5. Sınıf Hz. Muhammed'in Hayatı Eğitim Seti 6 DVD
Yorumlar