Din İçinde Özgürlük
İmam Hatip 5. Sınıf Temel Dini Bilgiler Eğitim Seti 6 DVD

Din İçinde Özgürlük

3. Din İçinde Özgürlük

Kur’anda “din” kelimesinin ifade ettiği temel anlamlardan biri; insanın Allah’a itaat ve teslimiyetidir. Bu durum ilk bakışta insanın din içindeki özgürlüğü konusunda bir tereddüt oluşturabilir.

Ancak iyi düşünüldüğünde dinin öngördüğü itaatin, insanı kötü ve çirkin işlerden uzak tutarak ruhen yüceltip özgürleştirdiği görülmektedir. Çünkü Allah’ın insanlardan istediği şey, yalnızca kötülüklerden uzak durmaları ve erdemli bir yaşam sürmeleridir. İslam’da insanın özgürlüğünü koruyup geliştiren iki temel ilke; “tevhid” ve “takva”dır. Tevhid inancı, Allah’tan başkasını ilahlaştırmama bilinci kazandırır. Böylece insanın kendinden aşağı varlıkları yücelterek özgürlüğünü kaybetmesini engeller. Aynı şekilde takva da insanı günahlardan uzak tutar.

Her tür kötü alışkanlığa bağımlılıktan korur. Böylece insanın ruhen özgür kalmasını sağlar. Kur’an’da “takva”, insanın Allah katındaki değerinin ölçüsü olarak kabul edilir. Kur’an’ın getirdiği takva ölçüsü, İslam’ın tüm insanları doğuştan Allah katında eşit kabul ettiğini gösterir. Her insanın doğuştan sahip olduğu bu eşitlik, bazı insanların ırk, renk, cinsiyet, zenginlik veya sosyal statü gibi gerekçelerle üstünlük iddiasında bulunup, diğer insanların hak ve özgürlüklerini kısıtlamasını engeller.

İslam, din içerisinde düşünce özgürlüğüne büyük önem verir. Bunun önemli bir göstergesi “ictihad”dır. İctihad; insanın karşılaşacağı yeni problemler karşısında vahyin ışığında aklını kullanarak çözümler üretmesi demektir.

Hz. Peygamber yeri geldikçe bizzat kendisi içtihatta bulunmuş ve sahabilerini de buna teşvik etmiştir. Ayrıca Hz. Peygamber, kendi döneminde sahabenin karşılaştığı problemlerle ilgili ictihadda bulunarak çözümler üretmelerini olumlu karşılamıştır. Hz. Peygamberin bu tür onayları “takrîrî sünnet” adı altında dinin kaynakları arasında yerini almıştır.

İslam dininin ictihad yoluyla tanıdığı bu düşünce özgürlüğü, ayet ve hadisleri anlama ve yorumlama çalışmalarının önünü açmış; bu ise tarihi süreç içerisinde, mezheplerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Mezhepler, İslam toplumunun dinî ihtiyaçlarını karşılamak ve karşılaştıkları problemlere çözümler üretmek amacıyla ortaya çıkan dinî yorumların kurumsallaşmış biçimleridir. Müslümanlar, İslam düşünce sindeki bu tür yorum farklılıklarını gerçeğe ulaşma çabaları olarak görmüşler ve tıpkıgök kuşağının farklı renkleri gibi zenginlik olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle İslam’ın ruhuna ters düşmeyen ekoller hoşgörüyle karşılanmış, mezhep farklılığının kavga konusu yapılması doğru bulunmamıştır.

İslam dininin düşünce özgürlüğüne verdiği değer onun evrensel bir din olmasıyla da ilgilidir. Eğer İslam zaman ve mekana bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaçlara çözümler üretecek ictihad mekânizmasını işletmeseydi bu kadar yayılma imkânı bulamaz ve her çağda yaşanan bir din olma özelliğini koruyamazdı. İslam dini insana yaşam içinde geniş bir özgürlük alanı tanımaktadır. “Eşyada aslolan mübahlıktır” ilkesi bunun göstergesidir. Kur’an yeryüzünün bütün nimetleriyle insanın istifadesi için yaratıldığını haber verir. O hâlde yasak istisnai bir durumdur ve yalnızca insanın beden ve ruh sağlığını olumsuz etkileyecek şeyler yasaklanmıştır. Bu nedenle İslam dininde haramlar az bir yer tutar.
Helal dairesiise çok geniştir. Bunun içindir ki Kur’an, Allah’a yakınlaşma adına, Allah’ın helal kıldığı şeyleri yasaklayarak insanın özgürlük alanını daraltan yaklaşımları reddetmektedir.

İslam’da günah işlemek insanı dinden çıkarmaz. Bir ayette şöyle buyrulur: “De ki: (Allah şöyle buyuruyor:) ‘Ey çok günah işleyerek kendi öz canlarına kötülük etmekte ileri giden kullarım! Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin. Allah bütün günahları bağışlar; O, çok bağışlayıcıdır, rahmet kaynağıdır”30 Günah işleyen kimsenin dinden dışlanmaması insanın davranışlarında özgür olduğunun ifadesidir. Ancak bu, insana kötülük yapma hakkının verilmesi anlamına gelmez. Tam aksine İslam dininin, insanın hem günah hem de sevap işleyebilme ile ilgili çift yönlü yaratılışını ve çevrenin insan üzerindeki etkisini dikkate alan gerçekçi bir din olduğunu göstermektedir.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 11.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 11.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 11. Sınıf Kelam Dersi

5. Sınıf Kuran
Yorumlar