Çeşitli Törenlerde Dini Musiki
5. Sınıf Kuran

Çeşitli Törenlerde Dini Musiki

1. Musiki ve Dinî Musiki
Allah, insanı üstün varlık olarak yaratmış, akıl, düşünme ve konuşma gibi özelliklerle donatmıştır. Ayrıca insana estetik duygusu vererek çevresindeki güzellikleri fark etmesini sağlamıştır.
İnsan bu sayede çeşitli sanat eserleri meydana getirmiş ve bunlardan yararlanmıştır. Bu sanatlardan biri de musikidir. Musiki fıtri bir duygu ve evrensel bir dildir. İnsanlar duydukları güzel ve ahenkli seslerden hoşlanırlar. Bazen duygu ve düşüncelerini musiki yoluyla ifade eder ve diğer insanlarla bu yolla da iletişim kurarlar.

1.1. Musikinin Tanımı ve Önemi
Musiki, bazı duygu ve düşünceleri düzenli ve ahenkli seslerle ifade etme sanatıdır. Musiki ses ve ölçüden oluşur.
Müzik kelimesi de aynı anlamda musiki yerine kullanılmaktadır.
Kur’an’ın güzel bir sesle okunması, bülbül sesi, yağmur ve akarsuların sesleri, deniz dalgalarının nağmeleri ve kâinatta Allah’ın varlığını, birliğini terennüm eden ahenkli bütün sesler insanın hoşuna gider.

Musiki bakımından insanların yetenekleri ve zevkleri birbirinden farklıdır. Musiki, içinde yeşerdiği toplumun hayat tarzı ve kültürüyle şekillenir. Toplumların coğrafik yapısı, tarihî birikimi, folklorik özellikleri ve inançları musikiyi besler. Örneğin millet olarak inancımızı, sevincimizi, hüzün ve coşkumuzu çoğu kez türkü, ağıt, bozlak, ninni, ilahi, mehter gibi musiki çeşitleriyle ifade ederiz. Diğer toplumlar musikimizle tanıştıkça bizi daha da yakından tanımış olurlar. Böylece musiki yerel olarak başladığı yolculuğuna insanlar arasında köprüler kurarak devam eder ve evrensel bir nitelik kazanır.

Musiki toplumun eğitiminde, inanç ve kültür değerlerinin aktarılmasında en etkili vasıtalardan biridir. Millî kimliğin oluşmasında, beceri kazandırmada, güven oluşturmada ve karakter eğitiminde kullanılmıştır. Çocuğumuz, doğumunda kulağına okunan ezanla ismi konulmuş; ninniler, tekbir ve ilahilerle büyümüş ve pek çok bilgiyi okul şarkılarıyla öğrenmiştir. Gençliğinde askere kahramanlık türküleriyle uğurlanmış ve evliliğinde müzikle neşelenmiştir.

Musikinin hedefi insana huzur ve mutluluk kazandırmak, ruh dünyasına sağlıklı bir şekilde tesir etmektir. Tıpta çok eski devirlerden beri musiki ile tedavi yönteminin uygu landığı bilinen bir gerçektir. Müziği tıp sahasında kullanan ilk milletlerden olan Türkler, akıl sağlığı yerinde olmayan hastalar için hastaneler kurmuşlar ve burada musikinin tedavi edici yönünden yararlanmışlardır.

Musikiden yararlanılan diğer bir saha da askerî faaliyetlerdir. İslam dininin kabulünden sonra Türklerin askerî müzik anlayışı gerek Selçuklularda gerekse Osmanlılarda “mehter” adıyla devam etmiştir. Günümüzde de mehter grupları gösteriler yapmakta, kültürümüzün ülke içinde ve dışında tanıtılmasına katkı sağlamaktadırlar.
Dinî ve millî duyguların dile getirilmesinde, toplumsal heyecanın ifadesinde, sevgi, birlik, beraberlik, dayanışma ve hoşgörü gibi güzel duyguların oluşmasında musikinin önemli bir yeri vardır.
 
 ARAŞTIRALIM
Günümüzde musikiyi kimler hangi sahalarda kullanmaktadır? Araştırınız.
 
1.2. Dinî Musikinin Din Hizmetlerindeki Yeri ve Önemi
Musiki dinî hayatın içinde ve yaşandığı mekânlarda da yaygın şekilde kullanılmıştır. Dünyanın değişik bölgelerinde yaşayan insanların dinî inançlarında müziğin önemli bir yer tuttuğu görülür. Örneğin, Hinduizm’de ilahiler müzik aletleri eşliğinde okunmaktadır. Yahudilikte ibadet esnasında Mezmurlar belli bir makam ve tarzda okunur. Hristiyanlıkta kiliselerde okunmak üzere bestelenmiş pek çok eser bulunmaktadır. İslam dininde de farklı mekân ve zamanlarda Kur’an, ezan, sala, ilahi, mevlit, nefes, tevhit ve naat gibi dinî metinlerin okunmasında musikiden yararlanılmaktadır.

İslam’dan önceki dönemde Arap Yarımadası’nda, sosyal hayat içinde şiir, destan, hikâye gibi söz sanatlarından yararlanıldığı gibi musikiden de yararlanılmıştır. İslam’dan sonraki dönemde de musiki, kültürün aktarılmasında, inancın ifadesinde ve dinin sevdirilmesinde önemli rol oynamıştır. Allah’ı en güzel şekilde anmak, peygamber sevgisini ifade etmek, mübarek gün ve geceleri değerlendirmek için musiki din ve kültür hayatımızın önemli motiflerinden biri olmuştur.

İslam kültüründe cami içinde ve dışında ibadet ve dinî merasimlerde kullanılan musikiye dinî musiki denir. Geleneğimizde Kur’an tilavetinde, ezan ve ilahi okumada, tekbir ve salavat getirmede, mevlit ve benzeri dinî metinlerin okunmasında musiki kullanılmıştır. Ayrıca dinî musiki “sema” adıyla geniş ölçüde tasavvufta yerini almış, farklı türlerde en güzel makam ve tarzda icra edilmiştir.

İslam dini, insanlığın yararına ve gelişmesine katkı sağlayacak her türlü sanat ve etkinliğe müsaade etmiştir. İlke ve öğretileriyle iyi ve güzel eserler ortaya konmasını teşvik etmiştir. İslam düşüncesi ve medeniyetinin genişleyip olgunlaşmasına paralel olarak diğer sanat dallarının yanında musiki de gelişme göstermiş, pek çok sanatkâr yetişerek kalıcı eserler ortaya koymuşlardır.

 
ARAŞTIRALIM
“İslam bilginlerinden Farabi, diğer ilim dallarının yanı sıra musiki ile de uğraşmış ve ses fiziği üzerinde çalışmalar yapmıştır.”
Farabi gibi musiki alanında çalışmalar yapmış İslam bilginleri hakkında bilgi toplayınız.
Dinî musikinin gelişip kültür hayatımızda yer almasının en önemli sebeplerinden biri, Hz. Peygamberin iyi ve güzel olanı teşvik eden söz ve uygulamaları olmuştur.
Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadisinde şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz ki Allah güzeldir, güzelliği sever.” Bu hadis bütün güzel şeyleri yapmayı ve musikiyi özendirir. Diğer taraftan Kur’an’ı, kurallarıyla okumak kaydıyla musikiden faydalanmaya müsaade edilmiş hatta güzel okuma teşvik edilmiştir. Bu hususta Peygamberimiz, “Kur’an’ı seslerinizle süsleyiniz.” buyurarak Kur’an’ın güzel bir ses ve bilinçle okunmasını istemiştir. Kur’an bu şekilde okunduğunda insanlar derinden etkilenir ve içleri manevi huzurla dolar.
Hz. Peygamber ezanın da güzel bir şekilde okunmasını istemiş ve Hz. Bilal’i ezan okuması için görevlendirmiştir. Hz. Bilal gür ve güzel sesiyle ezan okumuş, Peygamberimiz kendisini dinlerken duygulanmış ve onu övmüştür.
Dinî musiki içerisinde Kur’an ve ezanın yanı sıra sala, ilahi, naat, mevlit ve nefes gibi pek çok form oluşturulmuştur.

Bu çeşitlilik dinî ve kültürel mesajların estetik bir biçimde sunulmasını kolaylaştırmıştır. Bayram ve teravih namazları ile bazı dinî merasimler ve kutsal gecelerde okunan ilahi, mevlit, tekbir, kaside, salat ve selam gibi dinî eserlerle insanlarda toplumsal bir heyecan oluşmuş, manevi duyguların dile gelmesinde musiki etkili bir rol oynamıştır.
İslam düşüncesi musikinin sadece dinî duyguların ifadesinde değil, gündelik hayatta da kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Peygamberimiz musikinin düğünde, yolculukta, savaş ve barış durumlarında da kullanabileceğini bildirmiştir. Örneğin, Hz. Muhammed’i, hicreti esnasında Medineli çocuklar evlerinin damlarına çıkıp def çalarak, şarkı ve şiirler söyleyerek karşılamışlar ve sevinçlerini ifade etmişlerdir.

Dinî musiki, ölçülü ve dinî geleneklere uygun tarzıyla insana güzel ve manevi duygular yaşatır. Dinî hayatın canlı ve etkili bir şekilde devam etmesine katkı sağlar. İnsanı dine ve dinî bakımdan önemli olan hususlara ısındırarak Allah’a yaklaştırır. Dinî musiki, kişiye incelik ve nezaket kazandırır. Kişinin güzel olanı algılamasına ve ayrıntıları önemsemesine yardımcı olur.

GÖZLEM YAPALIM
Mevlit, ilahi, tekbir, salavat gibi musiki çeşitlerinin insanlar üzerindeki etkisi üzerinde gözlem yapınız. Gözlem sonuçlarını arkadaşlarınızla değerlendiriniz.

Kaynak: Meb

İmam Hatip Lisesi, İmam Hatip 12.Sınıf Meslek Dersleri, İmam Hatip 12.Sınıf Eğitim Seti, İmam Hatip 12. Sınıf Hitabet Dersi

5. Sınıf Arapça
Yorumlar